پیش از هرچیز توجه خوانندگان را به یک نکته مهم جلب میکنم. این نکته مهم در کلیه نوشته «وبلاگ» بکار گرفته شده است. برای آن که از ازدیاد پانویسهای طولانی و موضوعاتی که باید در مورد آنها توضیح جانبی داد ازجمله:
نامها و مکانها، اصطلاحات متدوال... و بسیار دیگر، جلوگیری شود؛ نکته مورد نظر:
پیش از هرچیز توجه خوانندگان را به یک نکته مهم جلب میکنم. این نکته مهم در کلیه نوشته «وبلاگ» بکار گرفته شده است. برای آن که از ازدیاد پانویسهای طولانی و موضوعاتی که باید در مورد آنها توضیح جانبی داد ازجمله:
نامها و مکانها، اصطلاحات متدوال ... و بسیار دیگر، جلوگیری شود؛ نکته مورد نظر:
با رنگ متفاوت از زمینه اصل، و
با حروف کژ، و در پارهای از مواقع،
با خط زیرین مشخص شده است.
خواننده درصورت تمایل به آگاهی بیشتر میتواند بر روی واژه، اصطلاح، نام و یا ... "کلیک" کند تا به «ویکی پدیا» رفته و بر آگاهی خود کمی بیافزاید.
مثلاً اگر شما بر روی نام سلطان محمود غزنوی که به صورت «سلطان محمود غزنوی»
نوشته شده است، "کلیک" کنید، صفحه مورد دلخواه شما باز خواهد شد.
فهرست مطالب در «پراکنده 14»
1. زن کُشی
2. نور آبی
3. اسیر فخرفروشی و خودبزرگ بینی
4. دیابت نوع دوم
5. آذرگان
6. عقل، علم اخلاق و امر متعالی
زنکشی و قتلهای موسوم به «ناموسی» را نمیتوان با خطایی روششناختی به یک ملت، قومیت یا مذهب خاص نسبت داد. دادههای جرمشناختی موجود نشان میدهد که خشونت مرگبار علیه زنان، پدیدهای فراملی و مشترک میان جوامع اروپایی و غیراروپایی است. تفاوت اصلی نه در وجود یا عدم وجود این خشونت، بلکه در شیوههای توجیه، مشروعیتبخشی و بازتولید آن است. در برخی جوامع، این خشونت در پوشش مفاهیمی چون آبرو و شرافت خانوادگی ظاهر میشود و در برخی دیگر در قالب حسادت، مالکیت عاطفی یا کنترل شریک زندگی. اما در هر دو حالت، یک منطق مشترک در پس ماجرا نهفته است:
انکار استقلال زن و تلقی او به مثابه
موضوعی برای کنترل.
از نظر روششناسی، تمایز میان زنکشی،
خشونت شریک عاطفی و قتلهای موسوم به ناموسی ضروری است؛ اما این تمایز نباید ما را
از مشاهده ریشه مشترک آنها بازدارد. در اغلب پروندهها، زن دقیقاً زمانی با
بیشترین خطر مواجه میشود که میخواهد درباره زندگی خود تصمیم بگیرد:
زمانی که خواهان جدایی است، شریک زندگی
خود را انتخاب میکند، از یک رابطه خارج میشود یا از نقشهای جنسیتی تحمیلشده سر
باز میزند. این واقعیت نشان میدهد که مسئله اصلی نه «اختلاف خانوادگی» و
نه «بحران عاطفی»، بلکه برخورد خشونتآمیز با حق انتخاب زنان است.
آمارهای رسمی آلمان نشان میدهد که در سال
۲۰۲۴ تعداد ۳۶۰ مورد زنکشی یا اقدام به زنکشی
ثبت شده و ۱۵۵ زن جان خود را از دست دادهاند. همچنین
حدود ۸۵ درصد این قتلها توسط همسر یا شریک عاطفی
فعلی یا سابق صورت گرفته است. این ارقام بهروشنی نشان میدهد که خطر اصلی برای
زنان اغلب نه در فضای عمومی، بلکه در نزدیکترین و خصوصیترین روابط انسانی نهفته
است.
مطالعه سراسری اداره جنایی فدرال آلمان
درباره قتلهای موسوم به ناموسی نیز نشان میدهد که این دسته از جرایم بخش کوچکتری
از کل زنکشیها را تشکیل میدهند. با این حال اهمیت آنها در آن است که خشونت از
سطح یک عمل فردی فراتر رفته و به یک «وظیفه اخلاقی» یا «حق خانوادگی»
تبدیل میشود. در چنین مواردی، زن نه به عنوان یک شهروند مستقل، بلکه به عنوان
حامل حیثیت و اعتبار دیگران تعریف میشود؛ گویی بدن، انتخاب و زندگی او به مالکیت
جمعی خانواده یا مردان پیرامونش تعلق دارد.
نقد مردسالاری در اینجا صرفاً نقد یک
فرهنگ یا سنت خاص نیست؛ بلکه نقد یک رابطه قدرت است. مردسالاری زمانی خطرناکترین
چهره خود را آشکار میکند که زن را از جایگاه «انسان صاحب حق» به جایگاه «دارایی»
تنزل میدهد. منطق مالکیت، خواه در قالب آبرو و شرافت ظاهر شود و خواه در پوشش
عشق، غیرت، حسادت یا حمایت، در نهایت یک پیام واحد دارد:
زن حق تصمیمگیری مستقل درباره زندگی خویش
را ندارد.
زنکشی آخرین و خشنترین تجلی همین منطق
مالکیت است. قتل زن معمولاً از نفی حق حیات آغاز نمیشود؛ بلکه از نفی حق انتخاب
آغاز میشود. پیش از ضربه نهایی، زنجیرهای از کنترل، محدودسازی، تحقیر، تهدید و
اعمال قدرت شکل گرفته است. به همین دلیل بسیاری از جامعهشناسان و جرمشناسان زنکشی
را نه صرفاً یک جنایت فردی، بلکه افراطیترین شکل نابرابری جنسیتی و مالکیتانگاری
انسان میدانند. مسئله اساسی آن نیست که قاتل به کدام جامعه تعلق دارد؛ مسئله آن
است که هنوز در بخشهایی از جهان، زن نه به عنوان یک فرد آزاد و برابر، بلکه به عنوان
بخشی از قلمرو اقتدار مردانه فهمیده میشود. تا زمانی که این تصور پابرجا باشد،
اشکال مختلف زنکشی نیز به بازتولید خود ادامه خواهند داد.
پینوشت و منابع
۱. اداره جنایی فدرال آلمان (BKA)، گزارش خشونت خانگی و زنکشی ۲۰۲۴.
۲ . پژوهش «قتلهای ناموسی در آلمان ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۵» منتشرشده توسط اداره جنایی فدرال آلمان.
۳. سرویس پژوهشی پارلمان اروپا، گزارش «بهرسمیت
شناختن زنکشی در اتحادیه اروپا»، ۲۰۲۶ .
۴. مؤسسه جرمشناسی دانشگاه توبینگن و مؤسسه
جرمشناسی نیدرزاکسن، پژوهش «زنکشی در آلمان .
۵ ، پژوهشهای تطبیقی درباره خشونت مبتنی بر ناموس،
مردسالاری و زنکشی در اروپا.
برگرفته شده از نوشته:
علی دهقانی
تنظیم برای وبلاگ و باز نشر از:
محمدرضا کامکار 2026/11/21
Pezeshki-پزشکی به همراه وحیدالله جهش - Waheedullah Jahesh و
۹ نفر دیگر
است.
نور یکی از قویترین عوامل تنظیمکننده ریتم شبانهروزی بدن (Circadian Rhythm) است. نور آبی با طول موج کوتاه، از جمله نوری که توسط تلفنهای هوشمند، تبلتها و کمپیوترها تولید میشود، بهویژه در فعالسازی سلولهای حساس به نور در شبکیه چشم مؤثر است.
این سلولها پیامهایی را به ساعت
بیولوژیکی مغز ارسال میکنند و به مغز کمک میکنند تا تشخیص دهد که روز است یا شب.
به همین دلیل، قرار گرفتن در معرض نور شدید در ساعات عصر و شب میتواند افزایش
طبیعی هورمون ملاتونین (Melatonin) را به تأخیر بیندازد؛ هورمونی
که نقش مهمی در تنظیم زمان خواب دارد.
هنگامی که تولید ملاتونین در شب
کاهش مییابد، مغز ممکن است در حالت هوشیاری بیشتری باقی بماند و زمان طبیعی خواب
به ساعات دیرتری منتقل شود.
تحقیقات بهطور مداوم نشان دادهاند که
قرار گرفتن در معرض نور دستگاههای الکترونیکی در ساعات شب میتواند بر سطح
ملاتونین و شاخصهای مرتبط با خواب تأثیر بگذارد. البته شدت این تأثیر به میزان
روشنایی صفحه، مدت زمان استفاده و حساسیت فردی بستگی دارد.
ملاتونین علاوه بر نقش مهمی در تنظیم خواب، دارای
خواص آنتیاکسیدانی نیز هست و در پیامرسانی سلولی نقش دارد؛ اما این ادعا
که استفاده معمولی از صفحهنمایش مستقیماً زمان ضروری ترمیم سلولها را از بین میبرد
یا روند پیری انسان را تسریع میکند، هنوز از نظر علمی به اثبات نرسیده است.
مهمترین تأثیر اثباتشده نور صفحهنمایش
بر بدن، اختلال در تنظیم ساعت بیولوژیکی و کیفیت خواب است.
بنابراین، کاهش قرار گرفتن در معرض نور
شدید، بهویژه نور صفحهنمایش تلفن همراه و کمپیوتر، پیش از خواب میتواند به حفظ
نظم طبیعی شبانهروزی بدن کمک کند و زمینه را برای افزایش طبیعی ملاتونین فراهم
سازد.
به یاد داشته باشید که تاریکی شب یک پیام
طبیعی برای بدن است تا خود را برای استراحت و خواب آماده کند.
تنظیم برای وبلاگ و باز نشر از:
محمدرضا کامکار 2026/11/21
شاهرخ مسکوب: ایرانیان، اسیر فخرفروشی و خودبزرگبینی!
ما هنوز یاد نگرفتهایم چگونه در کنار یکدیگر زندگی کنیم و در مناسبات اجتماعی با هم کنار بیاییم. در روابط خصوصی و فردی، در دوستیها و خویشاوندیها، اغلب اهل گذشت و فداکاری هستیم؛ اما در روابط اجتماعی، بهویژه هنگامی که پای سیاست به میان میآید، بهسادگی به دشمن یکدیگر تبدیل میشویم. هرکس مانند ما فکر یا رفتار نکند، از نظرمان خائن، گمراه یا حتی شایسته حذف است. هنوز نیاموختهایم که مخالفت را تحمل کنیم و حق متفاوت اندیشیدن دیگران را به رسمیت بشناسیم.
ما مردمی عاطفی و آرمانگرا هستیم. همواره
آرمانها و ایدهآلهای بزرگی در سر داریم و گویی بدون آنها نمیتوانیم زندگی
کنیم. مشکل اما آنجاست که گاهی آرمانهایمان را با واقعیت اشتباه میگیریم و به
همین دلیل، بهویژه در صد سال اخیر، بارها دچار لغزش و سرگردانی شدهایم.
متأسفانه بیش از آنکه با واقعیتهای
پیرامون خود سروکار داشته باشیم، درگیر خیالپردازیها و ذهنیتهای خویش هستیم.
سخت به افتخارات گذشته دل بستهایم و همچنان اسیر تاریخ و شکوهی هستیم که به آن میبالیم.
به گمان من، زمان آن رسیده است که نگاهمان را به فرهنگ و تاریخ تغییر دهیم.
تنظیم برای وبلاگ و باز نشر از:
محمدرضا کامکار 2026/11/12
پستهای فید
Pezeshki-پزشکی به همراه وحیدالله جهش - Waheedullah Jahesh و
۸ نفر دیگر
است.
محتوای هوش مصنوعی
چهارشنبه 18 نوامبر 2026، ساعت 4:47
استانداردهای جدید مدیریت دیابت نوع دوم
در سال ۲۰۲۶
انجمن دیابت امریکا (ADA) در دستورالعملهای سال ۲۰۲۶، بر یک رویکرد جدید و جامعتر برای مدیریت دیابت نوع دوم تأکید کرده است.
در این رویکرد، هدف فقط کاهش قند خون
نیست؛ بلکه محافظت از قلب، کلیه، کاهش وزن و پیشگیری از عوارض درازمدت نیز اهمیت
دارد.
۱. هدف HbA1c چقدر است؟
برای بسیاری از بزرگسالان غیرباردار، هدف
معمول HbA1c کمتر از ۷ درصد است؛ اما این هدف باید بر اساس سن، وضعیت عمومی، خطر افت قند خون و
بیماریهای همراه فرد تنظیم شود.
۲. متفورمین هنوز جایگاه دارد؟
بله! متفورمین همچنان یکی از داروهای
مؤثر، ارزان و پرکاربرد برای دیابت نوع دوم است؛ اما دیگر برای همه بیماران
الزاماً اولین انتخاب نیست.
انتخاب دارو باید بر اساس وضعیت قلب،
کلیه، وزن، میزان قند خون و شرایط اقتصادی بیمار صورت گیرد.
۳. داروهای جدید چه جایگاهی دارند؟
دو گروه دارویی اهمیت ویژهای پیدا کردهاند:
GLP-1 receptor agonists مانند سماگلوتاید (Semaglutide): علاوه بر کاهش قند خون، به کاهش وزن کمک میکنند و برخی
از آنها خطر حوادث قلبیعروقی را نیز کاهش میدهند.
SGLT2 inhibitors مانند امپاگلیفلوزین (Empagliflozin) و داپاگلیفلوزین (Dapagliflozin): در بیماران مناسب، به محافظت از کلیه و کاهش بستریشدن
به دلیل نارسایی قلبی کمک میکنند.
۴. اگر بیمار بیماری قلبی یا کلیوی داشته
باشد چه؟
یکی از مهمترین تغییرات در رویکرد درمانی
این است که انتخاب دارو نباید تنها بر اساس HbA1c باشد.
- در بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، داروهای گروه SGLT2 اهمیت ویژه دارند.
- در بیماران مبتلا به بیماری مزمن کلیه، SGLT2 inhibitors یا GLP-1 agonists دارای شواهد اثربخشی توصیه میشوند.
- در بیماران دارای بیماری قلبی عروقی یا خطر بالای آن، داروهای دارای فایده
اثباتشده قلبی باید در نظر گرفته شوند.
این توصیهها در موارد مشخص، حتی زمانی که HbA1c به هدف رسیده باشد نیز اهمیت دارند.
۵. کاهش وزن بخشی از درمان دیابت است!
در استانداردهای ۲۰۲۶، مدیریت چاقی یکی از اهداف مستقل درمان دیابت محسوب میشود.
در افراد مبتلا به دیابت نوع دوم و اضافهوزن
یا چاقی، سماگلوتاید و تیرزپاتاید (Tirzepatide) از گزینههای مهم دارویی هستند؛ البته
همراه با اصلاح سبک زندگی و با توجه به شرایط بیمار.
۶. دستگاه اندازهگیری مداوم قند خون (CGM)
استانداردهای جدید بر استفاده از سیستمهای
پایش مداوم قند خون (Continuous Glucose
Monitoring) برای افرادی که از آن سود میبرند، تأکید بیشتری دارند.
این دستگاه امکان مشاهده تغییرات قند خون
در طول شبانهروز را فراهم میکند.
۷. اصلاح سبک زندگی همچنان ضروری است.
- فعالیت بدنی منظم و حداقل ۱۵۰ دقیقه ورزش متوسط در هفته.
- کاهش وزن در افراد دارای اضافهوزن.
- تغذیه سالم با کاهش نوشیدنیهای شیرین و غذاهای فوقفرآوریشده.
- خواب کافی و ترک دخانیات.
- بررسی منظم فشار خون و چربی خون.
۸. بررسی عوارض دیابت را فراموش نکنید!
ارزیابی منظم عملکرد کلیه، آلبومین ادرار،
معاینه چشم، بررسی پاها و ارزیابی خطر بیماریهای قلبیعروقی بخش مهمی از مراقبت
بیماران است.
---
پیام مهم: مدیریت دیابت نوع دوم در سال ۲۰۲۶ یعنی درمان همزمان قند خون، چاقی و خطر بیماریهای قلبی و کلیوی؛ نه
صرفاً پایینآوردن عدد قند خون.
این معلومات بر اساس استانداردهای مراقبت
از دیابت انجمن دیابت امریکا (ADA) در سال ۲۰۲۶ تهیه شده است.
منبع: American Diabetes Association – Standards of Care in
Diabetes—2026.
تنظیم برای وبلاگ و بازنشر از:
محمدرضا کامکار 2026/11/21
آذرگان، جشن آذرخش، جشن آتش و گل
و نقل قولِ غیرواقعی از دکتر عبدالحسین
زرینکوب
داستان انسان به بیش از شش میلیون سال
پیش، برمیگردد زمانی که اجداد میمونگونه ما برای نخستینبار شروع کردند با قامت
راست راه بروند. پنج انگشت دست خود را باز کنند و با شست دست و چهار انگشت دیگر
بیش از ۹۰ درجه زاویه بسازند!
بعدها آتش را کشف کردند. آتش گرما و روشنی
آورد. شب که میشد همه دُور آن حلقه میزدند، شادی میکردند و چه بسا به رقص (به
شعر تن) روی آورده، آواز میخواندند و به «دیدار خویشتن» میرفتند.
چیرگی انسان بر آتش، نقطهٔ عطفی در زندگی
او بود. چون با این توانایی توانست خوراکش را بپزد، گرم شود و از خود محافظت کند.
همچنین فراهمآوری آتش اجازه داد فعالیتهای انسان تا هنگامههای سردتر شب نیز
گسترش یابد و در برابر درندگان و حشرهها حفظ شود.
تعیین زمان دقیق تسلط انسان بر آتش کار
سادهای نیست. شواهدی از برپاشدن آتش در بیش از یک تا یکونیم میلیون سال قبل در
آفریقای جنوبی و حدود ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار سال پیش در میانرودان (بینالنهرین) وجود دارد اما با توجه به روباز
بودن این مناطق، ممکن است این آتشها محصول صاعقه، هم باشند.
آتش، در تمام اسطورههای دنیا نماد آگاهی
است و نزد همه ملل دارای ارج و احترام بسیار. نیاکان ما هم آن را گرامی میداشتند.
حضور آتشدان در سنگنگارههای آرامگاه داریوش و در نگارههای تخت جمشید و بر روی
سکهها نشاندهندهٔ نقش این عنصر در ایران باستان است.
نه فقط ایرانیان، بلکه پیروان آیینهای
دیگر هم برای آتش ارزش قائلند، چنانکه پیروان بودا، آتش را هرگز با فوتکردن
خاموش نمیکنند. در نزد هندوان، پروردگار آتش، «آگنی» نام داشت، یونانیان خدایگان
آتش را «هستیا» (الههٔ خانه و کاشانه) میدانستند. رومیان و چینیان هم به آذر
(آتش) ارج مینهادند.
ده فرمان موسی با آتش فروفرستاده شد و
یَهوه در کوه طور به مانند آتش به چشم موسی جلوه کرد.
(ياد كن)
زمانى كه موسى به خانوادهى خود گفت:
همانا من آتشى احساس كردم به زودى براى
شما خبرى از آن خواهم آورد، (در همين مكان توقّف كنيد)، شعلهى آتشى براى شما مىآورم، باشد كه
خود را گرم كنيد.
إِذْ قالَ مُوسى لِأَهْلِهِ إِنِّي
آنَسْتُ ناراً سَآتِيكُمْ مِنْها بِخَبَرٍ أَوْ آتِيكُمْ بِشِهابٍ قَبَسٍ
لَعَلَّكُمْ تَصْطَلُونَ.
در بسیاری از ادیان و فرهنگها، آتش نماد
پاکی و پالایندگی است. در فرهنگ ایران باستان آتش، مردمان پاک را نمیسوزاند و
داوری با آتش برای سنجش راست از دروغ از همین باور سرچشمه میگیرد. چنانکه در
داستان سیاوش برای آزمون پاکی، او میبایست از آتش میگذشت.
یکی از کهنترین آیینهای ایران باستان،
مبارزهِ نمادین با سرما و برافروختن آتش بود. سلام بر آتش. آتشی که پرومتئوس آن را از خدایان ربود و از آسمان به زمین
آورد و به همین دلیل عقوبت سنگینی را به جان خرید.
سوم آذر ماه خورشیدی (نُهمین روز از
آذرماه در گاهشمار زرتشتی که نام روز و ماه یکی میشود) نیاکان ما با شور و شادی،
جشن آذرخش (آذرگان) را برپامیداشتند. (روز آذر در ماه آذر). برای آنان آذر (آتش)،
نماد راستی و پاکی اهورایی بود. آلودگی به خود نمیگرفت، در همه حال روبهبالا میرفت،
سیاوش از آن گذشته بود.
آتش، خودش میسوزد اما دیگران را گرما و
نور میبخشد. بماند که خواست جاودانگی زندگانی، رسیدن به نور و یکی شدن با آن است.
در «یسنا، هات ۶۲» از آذر اهورایی با ویژگیهایی چون «برازنده نیایش»، «گشایشبخش» و «پناهبخش»
یاد شدهاست.
آذر در اوستا «آتَر/ آتَرش» و در پهلوی
«آتُر / آتَخش» و در فارسی امروز «آتش» است. آذر، ایزد نگاهبان آتش و فروزه
اهورامزدا است برای همین گاه او را در شمار امشاسپندان آوردهاند.
یکی از نیایشهایی که در آذر روز از
آذرماه خوانده میشد پنجمین نیایش از پنج نیایش خرده اوستا، «آتش نیایش» نام داشت
از جشن آذرگان (آذرخش) در کتاب پهلوی
«بُندَهِش» و در «آثارالباقیه» ابوریحان بیرونی، ) یاد شدهاست. همچنین در «فرهنگ
جهانگیری»، «برهان قاطع»، «مروج الذهب مسعودی» و «المدخل فی صناعة احکام النجوم» و...
هر سال، که از آذرگان و جشن آذرخش، جشن آتش و گل، یاد میشود، شبکه مجازی،
بویژه فیسبوک فقیر و بیمحتوای فارسی، پُر میشود از نقلقولهای غیرواقعی از زنده
یاد دکتر غلامحسین زرینکوب که در هیچ یک از آثار آن انسان خردمند و فرهیخته وجود
ندارد. برای مثال که شاید شما هم دیده باشید:
«پیش ﺍﺯ یورش اعراب، ﺑﺎﺭﺍﻥ که ﻣﯽﺁﻣﺪ، میرﻗﺼﯿﺪﯾﻢ... ﺑﺎﺩ که میوﺯﯾﺪ، ﺑﻪ
ﺧﺮمنگاﻩ میرﯾﺨﺘﯿﻢ ﻭ میرﻗﺼﯿﺪﯾﻢ... ﺗﺎﺑﺴﺘﺎﻥ و زمستان که ﻣﯿﺸﺪ، ﺟﺸﻦ میگرﻓﺘﯿﻢ ﻭ میرﻗﺼﯿﺪﯾﻢ
...ﺯﻣﯿﻦﻫﺎﯼ ﮐﺸﺎﻭﺭﺯﯼ ﺭﺍ ﺩﺭﻭ میکردیم و میرﻗﺼﯿﺪﯾﻢ... ﺯﻣﯿﻦﻫﺎ ﺭﺍ میکاﺷﺘﯿﻢ و میرﻗﺼﯿﺪﯾﻢ...
میخواستیم دفع بلا کنیم، جشن میگرفتیم. ﻣﺎﻩ ﺁﻏﺎﺯ میشد میرﻗﺼﯿﺪﯾﻢ ﻣﺎﻩ به ﭘﺎﯾﺎﻥ
میرسید میرﻗﺼﯿﺪیم... ﺗﯿﺮﮔﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﻣﻬﺮﮔﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺁﺑﺎﻧﮕﺎﻥ آﺫﺭﮔﺎﻥ ﻭ ﺑﻬﻤﻦﮔﺎﻥ ﻭ
ﺍﺳﻔﻨﺪﮔﺎﻥ ﻭ ﻓﺮﻭﺭﺩﮔﺎﻥ ﻭ ﺍﺭﺩﯾﺒﻬﺸﺖﮔﺎﻥ ﻭ ﺧﺮﺩﺍﺩﮔﺎﻥ...ﺳﺪﻩ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺳﻮﺭﯼ ﻭ ﺳﺮﻭﺵ...ﻓﻘﻂ ﺩﺭ
ﺳﺎﻝ ﯾﮑﺒﺎﺭ ﮔﺮﯾﻪ میکردیم آنهم ﺑﺮﺍﯼ ﭼﯿﺮﮔﯽ ﮐﯿﻨﻪ ﻭ سنگدﻟﯽ ﺑﺮ ﭘﺎﮐﯽ ﻭ ﺳﻮﮒ
ﺳﯿﺎﻭﺵ!...ﻣُﺮﺩﮔﺎنﻤﺎﻥ ﺭﺍ ﻫﻢ ﺑﺎ ﺳﻮﮔﻨﺎﻣﻪ ﺳﯿﺎﻭﺵ ﮐﻪ ﻧﻤﺎﺩ ﻭﻓﺎﺩﺍﺭﯼ ﺑﻮﺩ، ﺑﻪ ﺧﺎﮎ میئپردیم...شمشیر
وحشت تازی از راه رسید شادی رخت بربست و ماتم و عزا و کینه و بغض و دروغ....آغاز
شد!»
درود بر شادی و آتش و رقص، و نا درود! بر
هر قومی که به تاخت و تاز روآورد و به ایران حمله کرد... اما دکتر عبدالحسین
زرینکوب در هیچکدام از درسها، مصاحبهها و آثارش چنین مطلبی نگفته و ننوشتهاست.
توجه: این بحث فقط بر سر گزارههای ناراست
(ازجمله نقل قولِ غیرواقعی از دکتر عبدالحسین زرینکوب) است نه اینکه حمله اعراب
چنین بود و اسلام چنان...!
برگرفته شده از نوشته:
تنظیم برای وبلاگ و بازنشر از:
محمدرضا کامکار 2026/11/21
آذرگان یکی از جشنهای کهن ایرانی در ستایش «آذر»،
ایزد نگهبان آتش و نماد روشنایی و پاکی است که در نهمین روز از ماه آذر (همنامی
روز و ماه) برگزار میشود.
زمان و تقویم
·
تقویم زرتشتی: ۹ آذر.
·
تقویم رسمی ایران: ۳ آذر (به دلیل تفاوت در شمارش روزهای سال در گاهشمار رسمی.)
پیوند با آذرخش و آتش
· ایزد آذر: نگهبان آتش و فروزه اهورامزداست و نماد
راستی، پاکی و روشنایی به شمار میرود.
· آتش و آذرخش: در متون زرتشتی (مانند یسنا) از گونههای
مختلف آتش یاد شده که «آذرخش» (آتش وازیشته در ابرها) نیز در زمره آنهاست. همزمانی
این جشن با آغاز سرما و پاییز، گرما، نور و پویایی آتش را برجسته میکند.
نماد گل و آداب سنتی
·
گل آذریون (آذرگون): گلی با رنگهای گرم و شعلهور که نماد آتش و روشنایی این
جشن است و برای تزیین و گرامیداشت به کار میرود.
·
آیینها: افروختن آتش، سوزاندن چوبهای خوشبو، نیایش و رفتن به آتشکده، پوشیدن لباسهای
تمیز یا سفید، و مشورت و هماندیشی درباره کارهای مهم.
عقل، علم، اخلاق و امر متعالی
پرسش از اینکه آیا عقل، علم و اخلاق میتوانند
انسان را از امر متعالی
بینیاز سازند، در ظاهر پرسشی فلسفی درباره مبانی سعادت، معنا و رستگاری است. با
این حال، این صورتبندی یک پیشفرض مهم را در خود پنهان میکند:
اینکه سرنوشت انسان عمدتاً به کیفیت
باورها، فضیلتها و انتخابهای فردی او وابسته است. در نتیجه، مسئله در سطح آگاهی
فردی طرح میشود و نه در سطح شرایط تاریخی و اجتماعیای که همین آگاهی را شکل میدهند.
اما تجربه تاریخی نشان میدهد که پیش از
طرح پرسش از "درستی"
یا "نادرستی"
باورها، باید از بستر اجتماعی تولید آنها سخن گفت.
هیچ عقلی خارج از تاریخ نمیاندیشد، هیچ علمی بیرون از نهادهای اجتماعی تولید نمیشود و هیچ نظام اخلاقی مستقل از مناسبات قدرت و منافع اجتماعی شکل نمیگیرد. از این رو، مسئله بنیادی نه این است که انسان به عقل، علم، اخلاق یا امر متعالی نیاز دارد یا ندارد؛ بلکه این است که این مفاهیم چگونه تعریف میشوند، چه کسانی آنها را تعریف میکنند و در خدمت چه نظم اجتماعی قرار میگیرند.
این نکته هنگامی روشنتر میشود که به
تاریخ جهان مدرن بنگریم. اگر عقل، علم و اخلاق به خودی خود ضامن آزادی و سعادت بودند،
انتظار میرفت پیشرفتهترین جوامع علمی و عقلانی، عادلانهترین و انسانیترین
جوامع تاریخ نیز باشند. اما واقعیت تاریخی مسیر دیگری را نشان میدهد. سده نوزدهم
که دوران گسترش دانشگاهها، علوم جدید، صنعت و عقلانیت اداری بود، همزمان عصر
استعمار جهانی نیز محسوب میشود. همان تمدنی که از آزادی، پیشرفت و حقوق انسان سخن
میگفت، بخش بزرگی از جهان را تحت سلطه نظامهای استعماری قرار داده بود.
استعمار نه محصول جهل، بلکه حاصل پیوند
دانش، فناوری، قدرت سیاسی و منافع اقتصادی بود. بسیاری از نظریههای علمی رایج آن دوره
نیز در خدمت مشروعیتبخشی به نابرابریهای نژادی و فرهنگی قرار گرفتند و سلطه را
امری طبیعی و حتی ضروری جلوه دادند.
این تناقض در قرن بیستم ابعاد هولناکتری
یافت. دو جنگ جهانی، اردوگاههای مرگ، نسلکشیهای سازمانیافته و توسعه سلاحهای
کشتار جمعی، همگی در جوامعی رخ دادند که در زمره پیشرفتهترین جوامع علمی و صنعتی
زمان خود قرار داشتند.
آنچه این وقایع را ممکن ساخت، فقدان دانش
یا کمبود عقلانیت نبود؛ بلکه قرار گرفتن دانش و عقلانیت در چارچوب دستگاههای
سیاسی، نظامی و اقتصادیای بود که اهداف خاصی را دنبال میکردند. به بیان دیگر،
تاریخ نشان داد که عقل میتواند همان اندازه که در خدمت رهایی قرار میگیرد، در
خدمت سلطه نیز قرار گیرد.
از همینجا میتوان به محدودیت استدلالی
دیگر در متن رسید. متن میکوشد اخلاق را به عنوان نیرویی معرفی کند که میتواند
عقل و علم را مهار کند و به آنها جهت انسانی ببخشد. اما این پاسخ نیز پرسش بنیادیتری
را بیپاسخ میگذارد!
خود اخلاق از کجا میآید؟ تاریخ نشان میدهد که تقریباً همه نظامهای
سلطهگر خود را اخلاقی میدانستهاند. استعمارگران از «وظیفه تمدنسازی» سخن میگفتند، مدافعان
بردهداری از «نظم
طبیعی» دفاع میکردند و نظامهای تبعیضآمیز خود را حافظ ارزشهای
اخلاقی جامعه معرفی میکردند. بنابراین صرف ارجاع به اخلاق نمیتواند راهحل مسئله
باشد، زیرا خود اخلاق نیز درون ساختارهای اجتماعی و تاریخی شکل میگیرد و میتواند
هم در خدمت آزادی و هم در خدمت سلطه قرار گیرد.
در این نقطه، موضوع اصلی از عقل، علم و
اخلاق به قدرت منتقل میشود.
آنچه سرنوشت جوامع را تعیین میکند، صرفاً
میزان دانش یا فضیلت افراد نیست، بلکه نحوه توزیع و سازمانیافتگی قدرت است. بسیاری از بحرانهای بزرگ تاریخ نه حاصل
کمبود آگاهی، بلکه نتیجه تمرکز قدرت، نابرابری ساختاری و سلطه نهادهایی بودهاند
که توانستهاند دانش، اخلاق و حتی حقیقت را در جهت منافع خود سازماندهی کنند. از
این رو، هر بحثی درباره سعادت، عدالت و معنای زندگی که مسئله قدرت را نادیده
بگیرد، بخش تعیینکنندهای از واقعیت اجتماعی را از قلم انداخته است.
همین مسئله درباره امر متعالی نیز صدق میکند.
معمولاً چنین تصور میشود که پرسش اصلی، وجود یا عدم وجود یک حقیقت فراطبیعی است.
اما در سطح جامعهشناختی، پرسش مهمتر به کارکرد اجتماعی این باورها مربوط میشود.
تاریخ نشان میدهد که باورهای دینی گاه الهامبخش بزرگترین جنبشهای عدالتخواهانه
بودهاند و گاه در خدمت تثبیت نظمهای نابرابر قرار گرفتهاند. بنابراین، اهمیت
اجتماعی امر متعالی نه فقط در محتوای اعتقادی آن، بلکه در نحوه پیوند آن با
نهادهای اجتماعی، مناسبات قدرت و کنش جمعی نهفته است.
در نتیجه، صورتبندی اولیه مسئله نیازمند
بازنگری است. پرسش اساسی این نیست که آیا عقل، علم و اخلاق انسان را از امر متعالی
بینیاز میکنند یا خیر. چنین پرسشی همچنان در سطح باورهای فردی باقی میماند.
پرسش بنیادیتر آن است که چه شرایط تاریخی و اجتماعی تعیین میکنند عقل چگونه
فهمیده شود، علم در اختیار چه نیروهایی قرار گیرد، اخلاق از چه منافع و ارزشهایی
دفاع کند و امر متعالی چه نقشی در سازماندهی حیات جمعی ایفا نماید.
از این دیدگاه، تاریخ نه پیروزی مطلق عقل
را تأیید میکند و نه ضرورت مطلق امر متعالی را. آنچه تاریخ آشکار میسازد این است
که هیچیک از این حوزهها به خودی خود ضامن آزادی، عدالت یا رستگاری نیستند. عقل
میتواند به ابزار نقد سلطه تبدیل شود یا در خدمت آن قرار گیرد؛ علم میتواند رنج
انسان را کاهش دهد یا ابزار ویرانی شود؛ اخلاق میتواند از کرامت انسان دفاع کند
یا نابرابری را مشروعیت بخشد؛ و امر متعالی میتواند الهامبخش مقاومت در برابر
ستم باشد یا به پشتوانه نظمهای اقتدارگرا بدل گردد.
بنابراین، مسئله اصلی نه انتخاب میان عقل
و ایمان، نه ترجیح علم بر امر متعالی و نه جانشین کردن اخلاق به جای دین است.
مسئله اساسی، شناخت سازوکارهایی است که به این مفاهیم معنا، جهت و کارکرد اجتماعی
میبخشند. تنها با چنین رویکردی میتوان از سطح تأملات انتزاعی درباره فضیلتهای
فردی فراتر رفت و به پرسش بنیادیتر اندیشید: چرا جوامع، با وجود برخورداری از
عقل، علم، اخلاق و دین، همچنان قادر به تولید جنگ، سلطه، نابرابری و بیعدالتیاند؟
پاسخ به این پرسش، بیش از آنکه در درون وجدان فردی جستوجو شود، در تحلیل
ساختارهای تاریخی، نهادهای اجتماعی و مناسبات قدرت نهفته است.
برگرفته شده از نوشته:
علی دهقانی
تنظیم برای وبلاگ و باز نشر از:
محمدرضا کامکار 2026/11/17
نهادهای اصلی اجتماعی
استواری/ پابرجایی و برقراری هر جامعه،
بستگی تام و تمامی با پنج نهاد اصلی و چندین نهاد فرعی دارد. به بیان دیگر جامعه
براین پنج نهاد اصلی، استوار است.
از نهادهای فرعی چشم پوشی میکنیم و آن را
به فرصتی دیگر وا میگذاریم و پنج نهاد اصلی را بطور بسیار، بسیار کوتاه از
نظر میگذرانیم.
عدم وجود یکی از نهادها، باعث مرگ آن
جامعه خواهد شد!
نهاد خانواده:
وظیفه و کارکرد این نهاد تولید و پرورش
کودکان است. نقشهای آن را پدر و مادر و فرزند اجرا میکنند. خصوصیات فیزیکی یا
ظاهری آن خانه و وسایل زندگی است. خصوصیت مظهری و نشانگاهی آن:
انگشتر/ قباله ازدواج و وصیّتنامه میباشند.
نهاد آموزش و پرورش:
وظیفه و کارکرد آن تربیت افراد است برای
عضویتهای در داخل گروهها (تحصیلی/هنری، کاری و ...). ایفا نقش توسط معلم و شاگرد
است.
خصوصیات فیزیکی یا ظاهری آن:
مدرسه، دانشگاه و کتاب میباشند. خصوصیت
مظهری و نشانگاهی آن نیز مدارک تحصیلی مانند دیپلم، لیسانس و ... هستند.
نهاد اقتصاد:
وظیفه و کارکرد آن فراهم آوردن خوراک،
پوشاک و مسکن است. ایفا نقش بر عهدهی کارفرما، کارگر، و تولید/ مصرف کننده گذارده
شده است. خصوصیات فیزیکی یا ظاهری آن:
کارخانهها، ادارات، دفترخانهها، دکانها،
مراکز خرید و فروش، بانکها، اسکناس، سکه و ... هستند.
خصوصیت مظهری و نشان آن:
گاهی پاداش مادی، نشانها، مدالها، و
تعلق به اتحادیهها است.
نهاد مذهب:
وظیفه و کارکرد آن برقراری احساس همکاری،
ایمان، امید، آرامش و احسان، مراسم ازدواج/خاکسپاری (سوزاندن و یا ...) است. ایفا
نقش توسط آیتالله، آخوند، مراجع تقلید، کشیش، اسقف و ... به اجرا گذارده میشود.
خصوصیات فیزیکی یا ظاهری آن:
آتشکده، مسجد، کنیسه، کلیسا، مرقد، بقعه،
خانقاه، اهرام، امامزاده و ... میباشند.
خصوصیت مظهری و نشان گاهی آن:
عبا، عمامه، ردای، خفتان، صلیب، قرآن،
اسپند، آتش، (آب
غسل تعمیدBaptism) و... هستند.
لازم به یادآوری ست که در ممالک آزاد ـ
اندیش، پدیده مذهب یک موضوع کاملاً شخصی است و تأثیر کارکردی Funktion آن در فرایند کشور داری؛ رنگ، باخته است.
نهاد سیاست:
وظیفه و کارکرد آن ارائه و ثبت قوانین،
تغییر آنها و چگونگی اجرا آن و نیز همچنین ایجاد نظم و برقرای ضوابط است. ایفا
نقش توسط فرمان دهنده و فرمانبردار به انجام میرسد. خصوصیات فیزیکی یا ظاهری آن:
دستگاههای حکومتی ست.
خصوصیت مظهری و نشانگاهی آن:
درفش (پرچم) قوانین/ مجلس و منشورها میباشند.
این پنج نهاد هریک:
• وظیفه و کارکردی دارند. و
• ایفا نقش هر نهاد توسط اشخاصی است.
• نهادها دارای خصوصیات فیزیکی یا ظاهری می
باشند.
و نیز دارای؛
• خصوصیت مظهری و نشانگاهی نیز هستند.
نکته بسیار مهم آنست که سامان دهی روابط
فرد با اجتماع از طریق نهادهای خانواده، آموزش و پرورش، اقتصاد و مذهب، توسط
نهاد سیاست رهبری میگیرد. به بیان دیگر اگر نهادهای خانواده، آموزش و پرورش،
اقتصاد و مذهب را اعضای یک ارکستر سنفونی تصور کنیم، رهبر ارکستر نهاد سیاست است.
و بههمین دلیل است که این رهبر از تمام کنش/ واکنش و برهمکنشهای این نهادها
باید آگاهی کامل علمی داشته باشد. و انتظار از یک رهبر توانا و قادر در مرحله نخست
آن است که او با چون و چرایی تمام سازهای یک ارکستر آشنایی کامل داشته باشد و در
مرحله پسین دانش و علم رهبری را نیک بداند و ایچ کسری در قدرت هدایت و رهبری او
مشاهده نشود.
قابل توجه آن که پژوهشهای بین المللی
نشان داده است که اگر توازن/ همسامانی و هماهنگی بین این نهادها بهم ریزد و یکی از
این پنج نهاد فرادستی و برتری و یا برعکس دچار فرودستی شده و از قدرت آن کاسته
شود، تزلزلِ استواری بین این نهادها از دورن شروع شده و پابرجایی جامعه
مختل شده و از دورن شروع به ریزش میکند و از هم فرومیپاشد، و در نتیجه جامعه/ کشور
دچار بحران میشود.
ما اگر بطور مثال هریک از نهادهای اصلی را همچون یک پَره از پروانه کشتی (جامعه) یی بدانیم که در حال حرکت بهطرف هدف خود میباشد، لذا، درک آنکه بسامانه در شکل کلی و کامل کاربردی خود، باید برابری کامل و بدون ایچ اختلافی بین هریک از پَرهها را رعایت کند، برایمان روشن میشود.
در صورت نبود توازن/ همسازی و برابری بین
نهادها، لاجرم فروپاشی جامعه؛ به کرات در طول تاریخ امپراتوریهایی همچون:
رم باستان (نادیده گرفتن نهاد مذهب/ اخلاقیات)،
چنگیز مغول (نادیده گرفتن نهاد خانواده)،
ساسانیان (نادیده گرفتن نهاد آموزش و
پرورش و اقتصاد)،
آلمان هیتلری (نادیده گرفتن نهاد مذهب)،
شوروی استالینی (نادیده گرفتن نهاد مذهب و
فرادستی آموزش و پرورش برای یک ایدیولوژی ویژه)،
چین (همانند شوروی استالینی) و ...
در روزگاران کنونی؛ آلمان، چین و شوروی
(روسیه) توانستند پادزهری را بوجود آورند تا با یاری بهکارگیری علمی و درست این
پنج نهاد اصلی اجتماعی بقای جامعه خود را پایدار سازند.
در این اواخر در حکومت اسلامی ایران که در آن نهاد مذهب از دیگر نهادهای اصلی اجتماعی فرا دستتر گردیده است. به خوبی نشان داده شده است.
همانگونه که در شکل آمده است کوشش شده است اهمیت هریک از نهادها در موجودیت وجودی این موجود (پنج نهاد اصلی اجتماعی) را روشن گردانیم، به همان اندازه دانستن آن که زنده ماندن این موجود وابسته به کارایی و نیک/ مفید عمل نمودن هریک از این نهادها میباشد، ضروری ست.
1990/04/26
بار نگارش،
اصلاحات ضروری و
ایجاد تغییرات با بهبودهای هدفمند برای رفع نواقص؛ انجام شد.
کامکار 2026/11/18




























